Laatst raakte ik met een vriend in gesprek over door de farmaceutische industrie gesponsorde reizen om ergens op de wereld een voordracht te houden. Hij vroeg zich af hoe onafhankelijk die voordracht zou zijn. Mijn antwoord was heel helder. De spreker wordt zonder twijfel beïnvloed door de belangen van de sponsor.  Daar is namelijk vrij veel onderzoek naar gedaan.

Ik ben overigens niet van mening dat financiële vergoeding van diensten door de (farmaceutische) industrie niet voor zou moeten komen. Wel zou dit altijd gemeld moeten worden en moeten de uitlatingen van gesponsorde dokters en onderzoeker zeer kritisch bekeken worden. Het effect van sponsoring is namelijk groter dan je zou verwachten. En gesponsorde personen worden meer beïnvloed dan zij zelf denken.

De literatuur op dit gebied is in 2000 in een systematisch review samengevat door Ashley Wazana en gepubliceerd in de JAMA .
Een belangrijke bevinding was dat de meeste dokters die giften ontvangen ontkennen dat dit hun voorschrijfgedrag kan beïnvloeden. Dat zij zichzelf overschatten blijkt uit het wetenschappelijk bewijs verkregen uit de talrijke studies op dit gebied:

  • Er is een duidelijke relatie tussen ontmoetingen met artsenbezoekers en het vaker voorschrijven van het door de artsenbezoeker besproken middel. Daarbij hadden de meeste vaker voorgeschreven geneesmiddelen niet of nauwelijks meerwaarde boven de tot dusver beschikbare middelen.
  • Het aannemen van proefmonsters van geneesmiddelen leidt tot in korte tijd voorschrijven van het geneesmiddel van de fabrikant van de proefmonsters.
  • Er is een duidelijke onafhankelijke relatie tussen door de industrie betaalde maaltijden en het voorschrijven van door de sponsor gefabriceerde geneesmiddelen en de sterkte van de  relatie is dosisafhankelijk.
  • Het accepteren van een financiële vergoeding om een symposium te kunnen bijwonen leidt tot een toenemende vraag naar de geneesmiddelen van de sponsor.

Conclusie
Zo zijn er talrijke voorbeelden van beïnvloeding door op het oog vrij onschuldige prikkels van de geneesmiddelenindustrie die leiden tot ongewenst voorschrijfgedrag. Iedere dokter die hiermee te maken krijgt, dient zich hiervan bewust te zijn. Diegenen die denken ongevoelig te zijn voor financiële prikkels, doen er goed aan zich in de beschikbare literatuur te verdiepen.